Dlaczego zagłosuję w drugiej turze

A to mi wyszło. Okazuje się, że decyzja o olaniu pierwszej tury była jak najbardziej słuszna. Warto było, by poczuć się współtwórcą szoku i paniki redakcji Wyborczej w ranek powyborczy. Warto było, bo jeśli ten wynik nie zmobilizuje przeciwników IVRP, to prawica zasługuje na zwycięstwo. Warto było, bo będzie mi się chciało iść na drugą turę – mam poczucie, że wtedy mój głos coś może zmienić.



Ale przede dlatego pójdę, gdyż nie lubię gdy prezydent jest zakładnikiem. O ile dziad z wąsami może rozsyłać uśmiechy i całuski na prawo i na lewo, o tyle ten drugi musi się płaszczyć: przed Toruniem, przed rusofobią wyborców i przed ich socjalistyczną roszczeniowością. Dodatkowo będzie po prostu musiał stać okoniem wobec rządu. W gruncie rzeczy Kaczyński jako prezydent będzie miał związane ręce, bo gdyby chciał cokolwiek ugrać z Tuskiem, to jego elektorat i tak mu nie pozwoli.
Tak naprawdę, o ile do Kaczora jako polityka mam spory szacunek (chyba jest najlepszym homo politicus na polskiej scenie), o tyle mierzi mnie jego ekipa. Z tego co widzę, od początku istnienia partii zaliczają się do niej tylko trzy grupy: fanatycy, tępaki i cynicy. Pierwsi są w polityce tylko dlatego, że społeczeństwa lokalne nie mogły ich znieść. Drudzy znajdują się w każdym ugrupowaniu, ale PiS ma ich nadreprezentację (przynajmniej w mediach). Trzeci są tylko dlatego by dostać się na stanowiska i napchać kabzy. A jest powszechnie wiadomo, im ktoś na początku jest bardziej radykalny, tym szybciej przyrasta do zdobytego stołka.

Poza tym coś mam wrażenie, że wszyscy trochę za bardzo się przejmują. Doprawdy, z obu stron zaczyna to przypominać sytuację, jakby się gotowali do ostatecznej bitwy z Sauronem/Imperatorem Palpatine/Cthulhu (niepotrzebne skreślić) Nawet nie chodzi o to, że prezydent nie ma aż tak wielkiej władzy. Po prostu przeżyliśmy już tyle śmieszno-strasznych sytuacji – rządy AWS-u, samowładztwo SLD, IV RP – że kolejna już nie powinna robić wrażenia. To jest chyba jeden z uroków demokracji: w cztery lata nie da się urobić państwa na swój wizerunek, a wyborcy zawsze chętniej rozliczą rządzących z niepowodzeń niż opozycję z obietnic. Także sorki – Komoroskie i Kaczorskie szczekają, Bolanda płynie/dryfuje dalej.

Dlaczego UE ma złą prasę?

No dobra, przyznaję, nie do końca chcę mówić o tym co jest w tytule. A że potrzebowałem czegoś chwytliwego... Tak naprawdę zajmę się nie zjawiskiem a procesem, czyli pogarszającą się opinią o UE. Znowu jednak skupię się tylko na Polsce, w końcu nasza prawda jest najnajsza.

Jednocześnie od razu chciałbym się odżegnać od jakiegokolwiek wartościowania o samej Unii. Nie moja broszka. Chcę się skupić tylko i wyłącznie na sferze tworzenia i wyrabiania opinii - zarówno zewnętrznej (media) jak i wewnętrznej (zręby psychologiczne). Spadek popularności Unii przyjmuję jako aksjomat, choć na gruncie teoretycznym jest on do oparcia o wskaźnik frekwencji wyborczej na przestrzeni lat w UE. By było przejrzyście - od punktów.

- przede wszystkim kłopotem jest odległość Unii od nas, zarówno fizyczna jak i psychiczna. Choć mówi się, że świat jest coraz mniejszy, to Bruksela pozostaje od nas bardzo oddalona. Ciągle jest postrzegana jako nakładka (UE) na przeglądarkę (rządy poszczególnych państw). Wybaczcie paralelę, na inną brakło mi inwencji.
- brak odczuwalnego wpływu. Unia nie wpływa bezpośrednio na życie każdego z obywateli. Bruksela jest jak jeszcze jeden szczebelek w drabinie instytucjonalnej, w dodatku najbardziej oddalony od zwykłego człowieka. To sprawia, że jej dyrektywy rozpraszają się na drodze, a jako podmiot działający ujmujemy pośrednika - Państwo, firmę, instytucję etc.
Blisko z tym związany jest rozrost Unii, zawłaszczanie przez nią kolejnych kompetencji. To sprawia, że przestaje być ona wyrazista, zgodnie z mentalnym obrazem 'jeśli coś jest do wszystkiego, to jest do niczego'. Choć jej wpływ jest coraz większy, to danym ludziom coraz trudniej stwierdzić co właściwie ona zmienia. Schodząc w jednostce analizy o szczebelek niżej: całkiem możliwe, że to jest jedna z podstaw tak dobrego wyniku Partii Piratów w Szwecji, która posiada bardzo skonkretyzowane cele i skupia się tylko na wąskim wycinku legislacyjnej rzeczywistości.
- brak kontroli. Do przeciętnego obywatela nie docierają żadne sygnały o sposobie podejmowania decyzji ani w jaki sposób on sam może na nie wpłynąć już wrzuciwszy głos do urny. Po prostu dowiaduje się, że jakaś decyzja została podjęta i wsio. Dotychczas najodleglejszą taką instytucją był Sejm, aczkolwiek nawet tam istniały szanse kontroli - poprzez sondaże poparcia, relacje z posiedzeń, wyniki głosowań, media podawały informacje o toczących się sporach, planach, prognozach. W przypadku poziomu europejskiego społeczeństwo po prostu nie jest szeroko informowane o szczegółach, a ponieważ w następnych wyborach nie można wyrazić swego niezadowolenia z rządzących głosując na kogoś innego (bo wybrane do Europarlamentu partie same decydują o koalicjach), jedyną bronią statystycznego obywatela pozostaje - nomen omen - pozostanie w domu.
- zainteresowanie partykularnymi interesami. Wynika to z czystego racjonalizmu - UE lansuje się jako twór poprawiający życie wszystkich, gdy logika podpowiada, że niektórych dualizmów nie da się przeskoczyć bez szkody jednej ze stron.
Co więcej, ten medal ma dwie strony - i druga jest efektem równie negatywnym jak pierwszy. Pomimo deklarowania wspólnego celu wielu polityków wciąż stawia interesy partykularne (państwowe) ponad europejskie. To trochę jak z mentalnością Zoltana Chivaya, jeśli czytaliście Sapkowskiego, a odbierane jest na zasadzie 'wóz który jest ciągnięty we wszystkich kierunkach, nie pojedzie nigdzie'. Że o double standards już nie wspomnę.
- przekładanie się walki wyborczej z własnego poletka na skalę ponadnarodową - sondaże wskazują, że w Polsce ludzie są zmęczeni ciągła walką wyborczą między partiami. A że wybory do Europarlamentu stały się okazją do kolejnej batalii pomiędzy rządzącymi i opozycją... Pozostanie w domu w czasie głosowania miało być obywatelskim wyrażeniem opinii o rodzimej polityce, ale jednocześnie przełożyło się na opinię-pochodną o UE.
- zawiedzione nadzieje - często pomijany fakt, a dość istotny w moim przekonaniu. Wiele osób pokładało w UE pewne nadzieje i - co najważniejsze - owe nadzieje różniły się, często będąc ze sobą sprzeczne na poziomie jednostek. Nawet jeśli UE udało się dopiąć pewnych celów, to ich wcześniejsza reinterpretacja sprawia, że w opinii wielu ludzi Europa idzie w innym kierunku niż to obiecywano.
- sukces ma wielu ojców, porażka żadnego - wszelkie dobre efekty UE są zaraz medialnie konsumowane przez części składowe: rządy państw, ugrupowania polityczne, pojedyncze grupy/jednostki. Natomiast od kłopotów każdy się odżegnuje, co sprawia, że winnym pozostaje ten, któremu ciężko jest się obronić - wobec czego Unia każdym wewnętrznym problemem dostaje 'po całości', wycinkowy kłopot rzutuje na odbiór całokształtu. A jeśli negatywne zagadnienie obejmuje pełnię instytucji, jak na przykład kryzys? Shit hits the fan, jak to mówią za wielką wodą.
- rzekoma lewicowość - nie chciałbym się wdawać w gdybania o naturze UE, ale faktem jest, że wielu postrzega ją przez pryzmat polityki społecznej, której nie da się inaczej ująć jak liberalno-lewicową. To sprawia, że pewne prawicujące organy atakują Unię także za wartości przez nią wyznawane, a nie tylko przez efekty jakie za sobą niesie.
- mała różnica pomiędzy partiami - czy też macie wrażenie, że - przynajmniej w Polsce - każda z 4 wiodących partii jest do siebie bardzo podobna? Żadna nie neguje kapitalizmu z ludzką twarzą, żadna nie proponuje odejścia od systemu państwa opiekuńczego, żadna nie idzie na batalię z religią, żadna nie proponuje jakichkolwiek radykalnych zmian. Różnice skupiają się w pewnych bardzo krótkich, za to bardzo medialnych wycinkach (aborcja, eutanazja, lustracja), gdy w gruncie rzeczy jądro - czyli wyznawane wartości podstawowe - są identyczne.

Last but not least, irytujący dla wielu w Polsce może być wymuszony dualizm postaw. Obecnie tocząca się walka pomiędzy zwolennikami a przeciwnikami UE nie pozostawia pola neutralnego! Cała medialna przestrzeń wokół została zawłaszczona przez dwie postawy - proeuropejską i eurosceptyczną. Zauważcie, że nawet eurorealizm w dyskusji na szczeblu krajowym jest utożsamiany z eurosceptycyzmem.
Ten wstęp potrzebny mi był do przejścia do najważniejszej kwestii, która w moim przekonaniu jest przyczyną pogarszania się opinii o Wspólnocie. Wszystko rozbija się o to, kto panuje nad dyskursem publicznym. Nie jestem w stanie dość podkreślić tego związku. Tutaj ruszam z teorią Foucault, więc zapnijcie pasy. Dyskurs publiczny to nie gadające głowy w TV. To proces, w którym mają miejsce sprawy najbardziej kluczowe dla tworzenia się opinii społecznej. Składa się on między innymi z:
- konotacji - uzgadniania sensu wyrażenia, jego desygnatu, jego cech, skojarzeń. (Unia - piękna i wzniosła próba przełamania barier międzypaństwowych czy skazana na porażkę reprodukcja ZSRR z ludzką twarzą?)
- wyznaczania linii political correctness (czy wolno porównać UE do zamordystycznego gułagu/rajskiego ogrodu rodem z Biblii?)
- wartościowania ocen, przyporządkowania jednostki do grupy wg wyznawanych poglądów, konformizacji i grupowaniu postaw (jeśli jesteś za Unią to czy możesz być przeciwko ruchowi emancypacyjnemu?)
- instytucjonalizacji sposobów porozumiewania się (czy szefostwie UE wypada decydować o jej przyszłym kształcie odpisując na notki z twittera?)
- próbami monopolizacji środków/kanałów przekazu (czy TVN i GW to masońskie media?)

Wszystko to podaję po to, by uświadomić, że sfera postaw i opinii jest konstruowana społecznie. Ten kto panuje nad dyskursem publicznym, ten ma władzę (tu przechodzimy do Bourdieu, też polecam). Władza ta jest jak najbardziej symboliczna, ale nie mniej (jeśli nie bardziej skuteczna) jeśli chodzi o wpływ na społeczeństwo. Foucault zwraca uwagę na jeszcze jedną kwestią: dyskurs legitymizuje się za pomocą wiedzy, najczęściej naukowej, czasem także potocznej. To ma oczywisty związek z dzisiejszą tendencją do racjonalizowania swych działań. Opinia musi mieć wystarczającą dla jednostki podbudowę teoretyczną (przykłady, wnioski, własne doświadczenia, stwierdzenia autorytetów, prognozy) by była zinternalizowana.

Na przykładzie Unii Europejskiej: jak już wspomniałem, mamy grupę euro+ oraz euro-. Każda z nich próbuje zdobyć władzę, czyli zapanować nad dyskursem publicznym. Opinie na plus i minus poparte są wiedzą: statystykami gospodarczymi, sondażami, wypowiedziami wyedukowanych/wysoko postawionych osób, badaniami naukowymi. Na pomoc idą media masowe - telewizja, internet, prasa, grupy opinii.

Co się dzieje, jeśli uda się narzucić styl dyskursu jednostce? Zaczyna ona go reprodukować - interpretując odpowiednio docierające do niej informacje czy poszukując na własną rękę te potwierdzające dany pogląd. Opinia wpływa na działania (i vice versa), więc jest duża szansa na dalsze rozprzestrzenienie danego światopoglądu. Mało tego - jednostka najprawdopodobniej będzie czuła satysfakcję z działania zgodnego ze swoimi przekonaniami. Ale oczywiście strona przeciwna nie śpi... Przykład przemocy symbolicznej poprzez narzucenie znaczeń znamy chociażby z historii średniowiecznej Europy, gdzie 2% szlachty potrafiło utrzymać w ryzach pozostałe 98% chłopstwa, tylko wmawiając im, że tak właśnie urządzony jest świat.
To właśnie dla danego stylu dyskursu sytuacja perfekcyjna: jednostki przyjmują dany stan ot tak, nierefleksyjnie. Doskonałym symptomem tego są wypowiedzi niektórych euroentuzjastów na temat wyborów: "Do wyborów trzeba iść, bo tak. Nie wiem co innego mogłabym powiedzieć". Zgadnijcie kto to powiedział? Ano tak, Ewa Kopacz, obecny minister zdrowia. Stąd uwaga: brońcie się przed jakimkolwiek utożsamianiem łatwości narzucania dyskursu a IQ, to zupełnie dwie różne rzeczy. Podobnie jak próba postawienia znaku równości między nim a manipulacją. No, chyba, że uważasz fakt, że na rybę mówimy 'ryba' za manipulację :)

Wracając do meritum - ostatnie 'wahnięcie' w stronę eurosceptycyzmu tłumaczyłbym przede wszystkim właśnie przewagą strony anty w dyskursie publicznym. Czemu zdobyła ona pole? Ponieważ miała wiedzę, którą mogła się podeprzeć - kryzys sam w sobie dał dość danych i opinii negatywnych dla UE, a rozprzestrzenienie się Unii na wiele dziedzin życia stępiło ostrze argumentów euroentuzjastów.

Jak będzie w przyszłości dopiero się okaże. Na pewno jednak nie można powiedzieć, że 'czas pokaże'. Nie, sami sobie to pokażemy, z jednej lub drugiej strony, zależnie od tego jaki styl dyskursu będzie dominował.

Jako bonus: znalazłem fajnego widgeta, można się pobawić.



final note: na pewno nie zmieściłem tu wszystkiego co chciałem, można się spodziewać edita na dniach. Na 100% dojdzie dygresja o biurokracji oraz dlaczego partie ultraprawicowe się nie mogą sprawdzić w takiej instytucji jak parlament UE.

Twoja Stara organizuje konferencję i inne baśnie

W ten weekend miałem niewątpliwą przyjemność uczestniczyć w konferencji socjologicznej, po raz pierwszy po drugiej stronie barykady - jako jeden z organizatorów (powiedzmy). Ciężko mi się zaliczyć do insidera, gdyż całokształt był zaplanowany jeszcze przed moim dołączeniem do Sekcji Medialnej, a i w samych przygotowaniach właściwie nie brałem udziału. Na osłodę przyszło mi zostać specem od kwestii technicznych podczas samego iwentu. Yeah, a jak posadzisz makaka przed fortepianem to ci zagra Szopena. Tyle szczęścia, że w większości przypadków udawało mi się nadrabiać ignorancję mieszaniną szczęścia i improwizacji, chociaż radosna twórczość typu 'który z tych 6 wyglądających identycznie, nieopisanych przycisków włącza rzutnik?' nie jest mi już obca. Koszulki z nadrukiem 'byłem organizatorem konferencji a wszystko co dostałem to ta beznadziejna koszulka' nie dostałem, ale za to mam ładny identyfikator i wspomnienia, bo z tego co słyszałem zdjęcia obecnie są kolejnym 'kłopotem technicznym' ;]

Tak czy inaczej chylę czoła przed profesjonalizmem Ilonki i Mateusza (szefów odpowiednio Sekcji Medialnej oraz Władzy i Polityki, spiritus movens przedsięwzięcia), którzy against the odds doprowadzili całość do szczęśliwego (?) zakończenia. Rozważania, dlaczego frekwencja była tak niska pozostawiam w sferze domysłów, an educated guess jest taki, że tematyka stricte socjologiczna (albo chociażby medialna) jest dla przeciętnego człowieka równie obca jak konstrukcja okrętu podwodnego czy racjonalne myślenie. A studentowi UJ dupy ruszyć się nie chce bo zawsze ma coś ważniejszego do roboty.
By nie było za słodko mógłbym jeszcze ponarzekać na wiele spraw 'zewnętrznych' (jak chociażby fakt że faking Miecugow odwołał swoją obecność na dwa dni przed konferencją), ale skupię się chwilowo na jednym:

biurokracji.

[mental note: jakbym chciał być bardziej consistent w tym kontekście, to biurokrację też musiałbym ocenzurować ;/ ]

Wyobraź sobie niemożliwą do wyobrażenia liczbę papierków do wypełnienia (gotcha!). Teraz pomnóż ją przez dziesięć, a i tak nawet nie zbliżysz się do liczby, która musi zostać oficjalnie przemielona. Nie kłamię, by ruszyć tryby maszyny 'podatki > państwo > uczelnia > wydział > konferencja' trzeba zużyć papier powstały z wycięcia lasu równikowego wielkości Gruzji. A i tak idę o zakład, że wiem tylko o części papierkowej roboty, którą trzeba było załatwić.

Czemu było trzeba aż tyle podań i faktur? Hmm, bo tak jest w przepisach. Ale czemu jest tak w przepisach? Bo ktoś tak ustalił. Wedle jakich wytycznych? Hell if I know. W którym miejscu biurokracja, służąca w zamierzeniach jasności i przeciwdziałaniu nadużyciom, sama stała się niejasnym nadużyciem? Prawdopodobnie w chwili gdy kupowałem kebaba na Jasnej Górze, co miało miejsce gdy jeszcze chodziłem do podstawówki - krótko mówiąc nie mam pojęcia i nie wiem jak to ocenić. Co gorsza, żadna pojedyncza osoba tego nie wie, więc tworzone są komisje, które w biurokratyczny sposób próbują walczyć z biurokracją... Yeah, that seems just like a good plan. IMHO fak dat.

Ok, dość dygresji (aczkolwiek to dobry temat by trochę pogdybać, może w innej notce?). Tym czym naprawdę chciałem się zająć są rozważania, w jaki sposób zachęcić ludzi, by ruszyli tyłki na coś, co nie jest bezpośrednio związane ze sferą ich codziennych zainteresowań.
Ponieważ jest już późno, ograniczę się do najbardziej oczywistych stwierdzeń.

a) cycki! Podobno sex sells, ale wygląda na to, że ostatnimi czasy ludzie już mają tego przesyt, więc metoda się nieco dewaluuje. No cóż, może więc jakieś fetysze? Anyway, w ten weekend religioznawstwo organizuje konferencję 'Seks i Religia' i niech mnie szlag jeśli się nie pojawię. [może powinienem to wstawić jako google sponsored link? łodewa]
b) szok. Co prawda ostatnio jak przeglądałem słownik antonimów to pod słówkiem 'szok' znalazłem 'nuda, spokój, normalność, przewidywalność, socjologia' a w najnowszym cRPG ze studia Bioware jest czar "Goban-Klas", który sprawia, że wszyscy wokół zapadają w sen*, ale może uda się coś wymyślić.

* Ok, tutaj jestem nie fair. Prof. Goban-Klas był zdecydowanie w porządku i to pod każdym względem. Ale i tak brzmiało za dobrze by nie wykorzystać. I nie chcecie wiedzieć jak działa zaklęcie 'Świątkiewicz-Mośny'.

c) nazwiska lub elitarność. Te punkty nieco nie pasują, bo mają ręce i nogi, ale olać to. Prawda jest taka, że albo trzeba robić rzeczy z rozmachem i brać takie nazwiska, które kojarzy przeciętny człowiek słuchający Majki Trojanowskiej i Izabeli Jeżowskiej. Czyli Zybertowicz (the bastard), Staniszkis (aj waj), Heidtman (co? nie oglądacie Rozmów w Toku? ;p ) etc; albo w drugą stronę - robimy zamknięte imprezy dla osób ze środowiska i kisimy się we własnym sosiku, ale za to mamy zagwarantowane dobranie skali do potrzeb. Oba pomysły się raczej wykluczają, ale wydają się sensowne - przynajmniej w teorii. Czy faktycznie? O tym przyjdzie się przekonać podczas kolejnej, daj boże, konferencji. Ahoj przygodo!